Skip to main content
Quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lạng Sơn lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2015 - 2020
-A A +A

Tình hình bệnh sởi và các biện pháp phòng chống

I. Tình hình dịch bệnh

1. Tình hình bệnh sởi trên thế giới

Năm 2012, trên toàn cầu ghi nhận 226.722 trường hợp mắc sởi. Riêng năm 2013 và 2 tháng đầu năm 2014, ghi nhận 181.813 trường hợp mắc sởi, tập trung tại các khu vực Châu Phi (78.922 trường hợp), Tây Thái Bình Dương (37.989 trường hợp), Châu Âu (31.726 trường hợp).

 

 

Bản đồ 1. Phân bố mắc sởi trên thế giới (tháng 2/2013-1/2014)

Tại các nước khu vực Tây Thái Bình Dương: Năm 2013 cả khu vực ghi nhận 30.910 trường hợp mắc sởi, tăng gần 3 lần so với 2012. Riêng trong 2 tháng đầu năm 2014 đã có 11.139 trường hợp mắc sởi. Các nước có số mắc gia tăng trong 2 tháng/2014 là: Trung Quốc, Philippines, Việt Nam, Nhật Bản, Singapore.

Biểu đồ 1. Tình hình mắc sởi tại khu vực Tây Thái Bình Dương, 2008 - 02 /2014

Phân bố chủng vi rút sởi

Các chủng vi rút sởi chính lưu hành tại khu vực Châu Phi và Địa Trung Hải là chủng B3, Châu Âu là chủng D4, Tây Á và Tây Thái Bình Dương là chủng H1, D8 và D9.

Bản đồ 2. Phân bố các chủng vi rút sởi trên thế giới, năm 2013

Tại khu vực Tây Thái Bình Dương, các chủng vi rút sởi được ghi nhận từ năm 2013 đến đầu năm 2014 là:

- Chủng H1: Trung Quốc, Hồng Kông, Việt Nam, Australia.

- Chủng B3: Nhật Bản, Hồng Kông, Trung Quốc, Australia, New Zealand, Hàn Quốc, Singapore.

- Chủng D8: Nhật Bản, Australia, New Zealand, Singapore, Việt Nam.

Bản đồ 3. Phân bố chủng vi rút sởi, 2013 - 2 tháng/2014

2. Tình hình bệnh sởi tại Việt Nam

- Từ đầu năm 2014 đến nay có 6.611 trường hợp sốt phát ban dạng sởi, trong đó ghi nhận 2.492 trường hợp được xác định mắc bệnh sởi (bao gồm các trường hợp xét nghiệm dương tính và xác định dịch tễ học) tại 59 tỉnh/thành phố, các cơ sở y tế đã lấy 4.335 mẫu xét nghiệm, có 2.303 mẫu dương tính với sởi (53%). Tích lũy từ tháng 11/2013 đến 31/3/2014 ghi nhận 3.380 trường hợp mắc sởi, trong đó có 25 trường hợp tử vong; số mắc thấp hơn vụ dịch năm 2009-2010 (8.233 trường hợp mắc).

- Các trường hợp mắc bệnh rải rác tại nhiều tỉnh. Tuy nhiên tại một số tỉnh ghi nhận ổ dịch sởi tập trung với quy mô nhỏ và vừa như Yên Bái, Lào Cai, Sơn La, Tuyên Quang, Hà Giang. Tại 2 thành phố lớn là Hà Nội và Hồ Chí Minh không xuất hiện ổ dịch sởi tập trung lớn nhưng số mắc rải rác xảy ra trên diện rộng.

2.1. Số trường hợp mắc theo thời gian

            

  Biểu đồ 2: Phân bố trường hợp mắc sởi trong 3 tháng đầu năm 2014   

          Số trường hợp mắc sởi cao trong tuần 6 đến tuần 10 năm 2014. Số trường hợp mắc có dấu hiệu giảm từ tuần 11 năm 2014 đến nay.

2.2. Phân bố theo khu vực

Bảng 1: Phân bố số trường hợp mắc sởi và kết quả xét nghiệm theo khu vực trong 3 tháng đầu năm 2014

          Số mắc sởi phân bố chủ yếu tập trung tại khu vực miền Bắc và miền Nam, rải rác tại miền Trung và Tây Nguyên.

2.3. Độ tuổi mắc bệnh

Biểu đồ 3. Phân bố ca sởi theo tuổi, từ ngày 1/1 đến 6/4/2014

Phân tích số sởi mắc trong 3 tháng/2014 cho thấy phần lớn số mắc là trẻ em dưới 10 tuổi (68,3%). Số mắc sởi ở trẻ dưới 1 tuổi chiếm 16,1% tổng số ca mắc, trong đó số mắc <9 tháng tuổi chiếm tỷ lệ 11%.

 2.4. Tình trạng tiêm chủng vắc xin sởi

Biểu đồ 4: Số trường hợp sởi theo tình trạng tiêm chủng, 3 tháng đầu năm 2014

Hầu hết ca mắc sởi là không được tiêm chủng hoặc không rõ tình trạng tiêm chủng vắc xin sởi (86%). Chỉ có 10% ca sởi đã tiêm chủng 1 mũi vắc xin sởi. Điều này cho thấy tính cần thiết của việc tiêm chủng mũi 2 vắc xin sởi trong tiêm chủng thường xuyên.

2.5. Công tác xét nghiệm phân tích gen của vi rút sởi

Kết quả phân tích gen của vi rút sởi từ 2001 đến năm 2013 tại các tỉnh, thành phố chủ yếu là kiểu gen H1 và D8. Phân bố kiểu gen của vi rút sởi ở Việt Nam không có sự khác biệt về sự lưu hành của kiểu gen vi rút sởi với các nước trong khu vực.

2.6. Phân tích các trường hợp tử vong có liên quan bệnh sởi

Phân tích 25 trường hợp tử vong từ tháng 12/2013 đến 31/3/2014 đều ở khu vực phía Bắc. Các trường hợp tử vong do viêm phổi liên quan đến sởi hoặc biến chứng viêm phổi sau mắc sởi.

- Phân bố theo nhóm tuổi

+ Từ 0 đến dưới 6 tháng tuổi: 3 (12%)

+ Từ 6 đến dưới 9 tháng tuổi: 4 (16%)

+ Từ 9 đến dưới 12 tháng tuổi: 7 (28%)

+ Từ 12 đến dưới 24 tháng tuổi: 11 (44%)

+ Trên 24 tháng tuổi: 0

- Phân bố theo tình trạng tiêm chủng:

+ Số trẻ được tiêm chủng: 1/25 trẻ (4%)

+ Số trẻ chưa tiêm hoặc không rõ tình trạng tiêm chủng: 24/25 (96%).

Trong đó chưa đến tuổi tiêm chủng: 7 (29,2%), đến tuổi tiêm chủng nhưng chưa được tiêm hoặc không rõ tình trạng tiêm chủng: 17 (70,8%).

Về nguyên nhân tử vong chủ yếu là viêm phổi sau sởi liên quan đến giai đoạn chuyển mùa đông - xuân, khí hậu ở phía Bắc lạnh và ẩm các bệnh đường hô hấp phát triển mạnh trong giai đoạn này. Song có nhiều bệnh do vi rút và vi khuẩn gây viêm phổi ở trẻ nhỏ đi kèm với sởi hoặc mắc biến chứng sau sởi rất khó phân lập và xác định được nguyên nhân.

II. Các biện pháp phòng, chống dịch bệnh đã triển khai

1. Công tác chỉ đạo

          - Ngay từ khi dịch sởi xảy ra tại một số tỉnh ở miền núi phía Bắc, Bộ Y tế đã kịp thời ban hành các văn bản chỉ đạo công tác phòng chống dịch bệnh sởi: Công điện số 642/CĐ-BYT-DP ngày 18/02/2014, số 1696/CĐ-BYT-DP ngày 05/4/2014 gửi các tỉnh, thành phố về việc tăng cường phòng chống bệnh sởi, triển khai Kế hoạch tiêm vắc xin phòng chống dịch sởi và tiêm vét vắc xin sởi; Công văn số 1707/BYT-DP ngày 07/4/2014 về việc tăng cường bảo đảm an toàn tiêm chủng và triển khai tiêm vắc xin phòng chống dịch sởi, tiêm vét vắc xin sởi, số 101/DP-DT ngày 08/02/2014 về việc tăng cường công tác phòng chống dịch bệnh sởi, số 570/BYT-KCB ngày 13/2/2014 về việc sẵn sàng công tác phòng chống bệnh dịch cúm A và bệnh Sởi, số 126/KCB-NV đề nghị Bệnh viện Nhi Trung ương, Sở Y tế Yên Bái báo cáo sơ bộ các trường hợp tử vong do bệnh sởi, công văn yêu cầu các bệnh viện khẩn trương triển khai tốt công tác kiểm soát lây nhiễm trong bệnh viện để phòng lây nhiễm chéo bệnh sởi.

          - Ban hành Quyết định số 601/QĐ-BYT ngày 20/02/2014 về việc phê duyệt Kế hoạch triển khai tiêm vắc xin phòng chống dịch sởi và tiêm vét vắc xin sởi.

- Tổ chức hội nghị tăng cường công tác phòng chống dịch cúm ở người và triển khai kế hoạch phòng chống dịch sởi ngày 23/2/2014, Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam tham dự và chỉ đạo hội nghị.

- Bộ  trưởng Bộ Y tế đã có chỉ đạo các đơn vị trong ngành y tế tăng cường các biện pháp phòng, chống dịch trong đó tập trung vào việc tăng cường giám sát để phát hiện dịch, tổ chức tiêm chủng khoanh vùng xử lý ổ dịch. Đặc biệt trong công tác điều trị làm tốt việc phân tuyến hạn chế chuyển viện lên tuyến trên tránh việc quá tải và lây lan bệnh dịch. Tổ chức tập huấn cho cán bộ nâng cao năng lực về điều trị. Tổ chức tuyên truyền cho người dân không nên đưa những trường hợp mắc sởi nhẹ hoặc những trường hợp mắc bệnh nhẹ đến bệnh viện để tránh lây chéo. Bộ Y tế cũng đã có văn bản gửi Chính phủ để xuất hàng dự trữ quốc gia cho bệnh viện đồng thời cấp bổ sung kinh phí.

2. Công tác giám sát

- Các Viện Vệ sinh dịch tễ/ Pasteur đã tăng cường giám sát, phân tích tình hình dịch bệnh, đặc biệt nghiên cứu sự lưu hành của vi rút sởi để có các giải pháp đáp ứng kịp thời công tác phòng chống dịch bệnh.

- Tổ chức giám sát chặt chẽ tình hình, diễn biến của dịch bệnh sởi, tổ chức điều tra và khoanh vùng xử lý ổ dịch theo Hướng dẫn giám sát và phòng, chống bệnh sởi, rubella ban hành kèm theo Quyết định số 4845/QĐ-BYT ngày 05/12/2012 của Bộ Y tế.

3. Công tác điều trị

- Tổ chức họp Tiểu ban điều trị của Bộ Y tế và Hội đồng chuyên môn xem xét sửa đổi hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh sởi, triển khai các biện pháp giảm tử vong do sởi, ngày 27/03/2014. Hội đồng chuyên môn đánh giá Hướng dẫn chẩn đoán điều trị bệnh sởi ban hành kèm theo Quyết định số 746/QĐ-BYT ngày 04/3/2009 vẫn phù hợp chưa cần sửa đổi.

- Lãnh đạo Bộ Y tế đã có buổi làm việc tại Bệnh viện Nhi Trung ương về việc thu dung điều trị bệnh nhân, phòng chống lây nhiễm trong bệnh viện, phân tuyến điều trị hạn chế tình trạng quá tải, xem xét nhu cầu bổ sung trang thiết bị, huy động nhân lực.

4. Kết quả tổ chức chiến dịch tiêm vắc xin sởi

          - Đã tổ chức tiêm vắc xin chống dịch tại các tỉnh có ổ dịch tập trung cho các trẻ em chưa được tiêm sởi ở các độ tuổi có nguy cơ cao bao gồm các tỉnh Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái, Tuyên Quang, Sơn La, Hà Giang với số lượng 190.464/205.404 đạt 92,7%.

          - Thực hiện kế hoạch tiêm phòng chống dịch và tiêm vét vắc xin sởi của Bộ Y tế tại Quyết định số 601/QĐ-BYT ngày 20/2/2014, 63/63 tỉnh, thành phố trên cả nước đã có kế hoạch triển khai, với số đối tượng tiêm khoảng 710.000 trẻ (trong đó bao gồm 300.000 trẻ 9 tháng tuổi tiêm chủng thường xuyên tháng 3-4/2014, riêng thành phố Hồ Chí Minh thực hiện tiêm vét cho trẻ 9 tháng đến 3 tuổi). 53 tỉnh, thành phố đã triển khai tiêm vét trong tháng 3, trong đó có 41 tỉnh đã có báo cáo ban đầu với 222.000/504.000 trẻ được tiêm vét vắc xin sởi đạt tỷ lệ 44%. Các tỉnh sẽ tiếp tục triển khai và hoàn thành tiêm vét trong tháng 4/2014.

5. Tuyên truyền

- Tuyên truyền rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng về các biện pháp phòng chống bệnh sởi, lợi ích của việc tiêm phòng vắc xin sởi để người dân hiểu, tự bảo vệ cho bản thân và cộng đồng (các báo đài, website của Cục Y tế dự phòng).

- Cung cấp các thông tin liên quan đến dịch bệnh sởi, đồng thời các Viện Vệ sinh dịch tễ/Pasteur đăng tải, tuyên truyền các hướng dẫn kỹ thuật, tài liệu chuyên môn, trả lời phỏng vấn cho các cơ quan thông tấn, báo chí để người dân chủ động nắm được thông tin và các biện pháp phòng, chống dịch bệnh.

6. Công tác hậu cần

- Đảm bảo đủ vắc xin và vật tư tiêm chủng cho công tác tiêm chủng thường xuyên cũng như phục vụ  tiêm chiến dịch. Đến nay Dự án Tiêm chủng mở rộng quốc gia đã phân phối khoảng 1,2 triệu liều vắc xin sởi, bơm kim tiêm tới 4 kho khu vực và các khu vực đã phân phối vắc xin cho các tỉnh, thành phố đảm bảo đủ nhu cầu.

- Có kế hoạch cấp bổ sung máy thở và kinh phí cho Bệnh viện Nhi Trung ương từ nguồn dự trữ quốc gia để phục vụ cho công tác điều trị.

7. Công tác kiểm tra, giám sát

          Tổ chức các đoàn kiểm tra của Bộ Y tế bao gồm các Vụ, Cục, Viện, Bệnh viện có liên quan để chỉ đạo công tác phòng chống dịch và thực hiện kế hoạch tiêm vắc xin sởi tại các địa phương. Các Viện Vệ sinh dịch tễ/ Pasteur, các đơn vị y tế dự phòng trong cả nước đã tổ chức nhiều đoàn đi kiểm tra thúc đẩy công tác giám sát phòng chống dịch và tiêm vắc xin sởi.

III. Nhận định tình hình dịch

- Sởi là bệnh truyền nhiễm có khả năng lây nhiễm rất cao, trẻ chưa có miễn dịch với vi rút sởi mà tiếp xúc với nguồn lây thì khả năng mắc bệnh là rất lớn. Tất cả trẻ bị nhiễm vi rút sởi đều có biểu hiện lâm sàng điển hình. Sau khi mắc sởi gây suy giảm miễn dịch do đó các trẻ em rất dễ bị biến chứng do mắc các bệnh nhiễm trùng khác. Việc phòng bệnh sởi theo biện pháp thông thường là  rất khó khăn, chỉ có tiêm vắc xin sởi là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất.

- Bệnh sởi xuất hiện rải rác tại 59 tỉnh, thành phố có tính chất chu kỳ sau 4 năm kể từ vụ dịch năm 2009-2010. Nguyên nhân do tích lũy số trẻ em không được tiêm chủng hoặc tiêm chủng nhưng không tạo được miễn dịch qua các năm. Điều này phù hợp với diễn biến tình hình dịch sởi tại các nước trên thế giới và khu vực sau quá trình tổ chức tiêm chủng vắc xin sởi.

- Số mắc hiện tại thấp hơn so với vụ dịch năm 2009-2010, dịch bệnh chỉ xảy ra với qui mô tập trung tại một số địa phương miền núi là Sơn La, Yên Bái, Lào Cai, Hà Giang, Tuyên Quang, nơi có khó khăn trong quá trình triển khai tiêm chủng cụ thể có những xã, huyện có tỷ lệ tiêm chủng thấp (mặc dù tỷ lệ tiêm chủng trong toàn tỉnh đạt cao). Riêng thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh do dân số đông, người nhập cư lớn nên ghi nhận số mắc trên diện rộng song không bùng phát thành dịch lớn do tỷ lệ tiêm vắc xin sởi của các địa phương này tương đối cao. Tại nhiều tỉnh, thành phố thuộc khu vực đồng bằng nơi có tỷ lệ tiêm chủng cao không có những vùng “lõm” về tiêm chủng do đó số mắc không cao và dịch không bùng phát. Kết quả trên cho thấy việc tiêm vắc xin phòng chống sởi đã đạt được hiệu quả tốt tạo được nền miễn dịch trong cộng đồng.

- Đa số bệnh nhân mắc sởi đều không được tiêm chủng hoặc không rõ về tình trạng tiêm chủng (87,6%). Chỉ có rất ít trẻ đã tiêm vắc xin đủ mũi bị mắc bệnh (4,2%) cho thấy công tác tiêm chủng vắc xin sởi thời gian qua đạt chất lượng tốt.

- Chưa phát hiện có sự biến đổi về gen và các typ vi rút sởi lưu hành tại Việt Nam.

- Các trường hợp tử vong do sởi phần lớn ở các tỉnh phía Bắc có liên quan mật thiết với việc trẻ em bị mắc các bệnh về đường hô hấp, viêm phổi, sự xuất hiện các chủng vi rút không phải do sởi trong điều kiện giao mùa đông - xuân. Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới cho thấy bệnh viêm phổi là nguyên nhân cao nhất gây tử vong cho trẻ em dưới 5 tuổi với khoảng 1,1 triệu trẻ tử vong hàng năm.

- Số mắc có dấu hiệu giảm dần, đặc biệt sau khi các tỉnh, thành phố triển khai tiêm vét vắc xin sởi và triển khai các biện pháp phòng chống. Dự kiến bệnh sởi sẽ được kiểm soát trong một vài tháng tới.

IV. Đề xuất các hoạt động cần triển khai trong thời gian tới

- Chỉ đạo quyết liệt các địa phương việc tiêm vắc xin sởi và các vắc xin khác trong chương trình tiêm chủng mở rộng đặc biệt triển khai khẩn trương “Kế hoạch triển khai tiêm vắc xin phòng chống dịch sởi và tiêm vét vắc xin sởi” theo Quyết định số 601/QĐ-BYT ngày 20/2/2014 của Bộ Y tế. Giao trách nhiệm cho các cơ quan liên quan trong việc rà soát, đôn đốc các đối tượng tiêm, tránh bỏ sót đối tượng tiêm chủng, đảm bảo an toàn tiêm chủng theo các quy định.

- Chỉ đạo các cơ quan liên quan tăng cường đưa các thông điệp phòng chống bệnh sởi và các dịch bệnh khác trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đẩy mạnh công tác truyền thông trực tiếp tại cộng đồng thông qua hệ thống các tổ chức chính trị xã hội như Hội Liên hiệp phụ nữ, Đoàn Thanh niên và các tổ chức đoàn thể khác. Tăng cường tuyên truyền tới các bậc phụ huynh hiểu rõ tầm quan trọng của việc triển khai tiêm chủng các loại vắc xin phòng bệnh và đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch đặc biệt là tiêm vắc xin phòng bệnh sởi.

- Chỉ đạo các cơ sở y tế trên địa bàn chuẩn bị tốt cơ sở vật chất, trang thiết bị, bảo đảm đủ cơ số thuốc phục vụ công tác điều trị bệnh nhân, đặc biệt là Bệnh viện sản, nhi và Khoa nhi bệnh viện đa khoa, hạn chế việc chuyển viện các trường hợp nằm trong khả năng xử lý về chuyên môn để tránh lây lan dịch bệnh, thực hiện tốt việc phòng chống lây nhiễm tại các cơ sở điều trị.

- Bổ sung kinh phí, nhân lực, trang thiết bị, vật tư bằng các nguồn kinh phí dự phòng, nguồn của các địa phương để tiếp tục triển khai mạnh mẽ các hoạt động phòng chống dịch, đặc biệt là kế hoạch tiêm vắc xin phòng chống dịch sởi và tiêm vét vắc xin sởi an toàn, hiệu quả.

- Giao cho Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, Viện Pasteur Hồ Chí Minh, phối hợp với Bệnh viện Nhi trung ương, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Nhi đồng I, II và các Bệnh viện khác tiếp tục tiến hành nghiên cứu, phân tích tình hình dịch bệnh, đặc điểm dịch tễ, vi rút học, lâm sàng phục vụ cho công tác phòng chống dịch.

- Tiếp tục tổ chức các đoàn đi kiểm tra giám sát, đôn đốc việc triển khai kế hoạch tiêm vét vắc xin sởi cũng như triển khai các biện pháp phòng chống dịch bệnh.

          

Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế